Pagiging Scientist: Gamit ang Ating Skills!
Pagiging Scientist: Gamit ang Ating Skills!
At the end of this lesson, you are expected to:
Mailarawan ang simpleng trabaho ng isang scientist.
Makilala ang lima nating pandama (senses) at kung paano natin sila magagamit.
Makapagbigay ng simpleng "observation" o pagmamasid gamit ang iyong mga senses.
Take a moment to think about this: Kapag naririnig mo ang salitang "scientist," ano ang unang pumapasok sa isip mo? Isipin mo ang isang larawan sa utak mo. Anong itsura nila? Ano kaya ang ginagawa nila?
Isipin mo si Jamie. Pagkatapos ng ulan, lumabas siya sa kanilang bakuran. May napansin siyang isang maliit, berdeng dahon na may mga patak ng ulan. Dahan-dahan niyang tiningnan ang hugis at mga linya nito. Dinama niya ang makinis na texture gamit ang daliri niya. Amoy-amoy niya ang sariwang hangin pagkatapos ng ulan.
"Wow," bulong ni Jamie sa sarili. "Ang ganda at interesting nito."
Sa ginawa ni Jamie, siya ay nag-observe o nagmasid. At alam mo ba? Sa simpleng pag-observe na iyon, ginaya ni Jamie ang isa sa pinakamahalagang ginagawa ng isang scientist!
Ano ang isang Scientist? Ang isang scientist ay isang taong gustong-gustong magtanong tungkol sa mundo. Sila ay curious. Ang trabaho nila ay mag-observe o magmasid nang mabuti, mag-isip, at maghanap ng mga sagot sa kanilang mga tanong. Hindi lahat ng scientist ay naka-white coat sa loob ng laboratoryo. Maaari kang maging scientist sa iyong bakuran, sa parke, o sa loob ng iyong bahay!
Ano ang Observation? Ang "observation" ay ang ating paraan para makakalap ng impormasyon gamit ang ating mga pandama o senses. Ito ay parang pagiging detective ng kalikasan. Hindi lang ito pagtingin. Ginagamit natin ang lahat ng bigay sa atin para maunawaan ang isang bagay.
Ano ang mga Pandama o Senses na Ito? Narito ang ating limang superpower senses na ginagamit sa pag-observe:
Paningin (Sight): Gamit ang ating mga mata. Ano ang nakikita mo? Kulay, hugis, laki, at galaw.
Pandinig (Hearing): Gamit ang ating mga tainga. Ano ang naririnig mo? Tunog, lakas ng tunog, o kung tahimik.
Pang-amoy (Smell): Gamit ang ating ilong. Ano ang naamoy mo? Mabango, masangsang, o walang amoy.
Panlasa (Taste): Gamit ang ating dila. Paalala: HINDI natin nilalasahan ang kahit anong bagay maliban kung sinabi ng isang adult na safe ito. Ano ang lasa? Matamis, maasim, mapait, maalat.
Pandama (Touch): Gamit ang ating balat at kamay. Ano ang nararamdaman mo? Texture (makinis, magaspang, matigas, malambot), temperatura (mainit, malamig).
Halimbawa sa Bahay: Nag-observe ka gamit ang iyong pang-amoy nang maamoy mo ang masarap na adobo mula sa kusina. Gamit ang iyong paningin, nakita mong kulay kayumanggi ito. Gamit ang iyong panlasa (pagkatapos kumain), naramdaman mong masarap at maalat-asim ito!
Halimbawa sa Paaralan / Online: Sa inyong school garden, nag-observe ka ng butterfly gamit ang iyong paningin. Napansin mo ang magaganda at matingkad na kulay ng pakpak nito. Gamit ang iyong pandinig, naririnig mo ang mahinang pagaspas ng pakpak nito habang lumilipad.
Halimbawa sa Komunidad / Pilipinas: Habang nasa palengke kasama si Nanay, nag-observe ka gamit ang iyong pandinig. Naririnig mo ang maingay na tawaran ng mga tao at ang tunog ng mga sasakyan. Gamit ang iyong pang-amoy, naamoy mo ang sariwang isda, prutas, at mga bulaklak.
Key Ideas in Simple Words
Ang scientist ay isang professional na curious. Sila ay nagtatanong at naghahanap ng sagot sa pamamagitan ng pagmamasid.
Ang observation ay ang paggamit ng ating mga senses para makakalap ng impormasyon tungkol sa isang bagay.
Mayroon tayong limang senses: mata (paningin), tainga (pandinig), ilong (pang-amoy), dila (panlasa), at balat/kamay (pandama).
Kapag nag-o-observe, parang detective ka na nag-iimbestiga!
Halimbawa 1: Pag-observe sa isang Mangga Problema: Ilarawan ang isang hinog na mangga gamit ang iyong senses (huwag lasahan maliban kung pinayagan).
Hakbang 1: Gamitin ang paningin. Sabihin mo: "Ang mangga ay kulay dilaw at berde, hugis itlog, at medyo malaki."
Hakbang 2: Gamitin ang pang-amoy. Idikit mo ang ilong at amuyin. Sabihin mo: "Ito ay mabango at matamis ang amoy."
Hakbang 3: Gamitin ang pandama. Hawakan mo nang dahan-dahan. Sabihin mo: "Ang balat nito ay makinis ngunit medyo malagkit, at ito ay malambot sa paghawak."
Hakbang 4: Pagsamahin: "Ako ay nag-observe ng isang hinog na mangga. Ito ay dilaw-berde, mabango, at malambot sa paghawak."
Halimbawa 2: Pag-observe sa isang Laruan na Sasakyan
Hakbang 1: Paningin: Ito ay kulay pula, maliit, at gawa sa plastic.
Hakbang 2: Pandinig: Kapag hinila mo ito pabalik at pinaandar, may maririnig kang "zoom" na tunog mula sa gulong.
Hakbang 3: Pandama: Ito ay matigas, makinis, at malamig sa kamay.
Observation: "Ang aking laruan na sasakyan ay kulay pula at plastik. Ito ay gumagawa ng 'zoom' na tunog at makinis sa paghawak."
Common Mistake 1: Iniisip ng ilang estudyante na ang pag-observe ay pagtingin lang.
Correct Thinking: Ang tunay na pag-observe ay ginagamit ang lahat ng safe at angkop na senses. Minsan, mas mahalaga ang tunog o ang amoy kaysa sa itsura lang.
Common Mistake 2: Nagkakamali sa pagitan ng "observation" (nakikita/nararamdaman) at "opinion" (iniisip/nararamdaman tungkol dito).
Correct Thinking: Ang observation ay katotohanan na nakikita ng lahat. Halimbawa, "Ang bola ay kulay pula" (observation). Ang "Ang bola ay maganda" ay opinion. Sa science, nagsisimula tayo sa mga observations.
Tandaan ang SEE:
Stop. Tumigil ka sandali.
Examine. Siyasatin gamit ang iyong senses.
Explain. Ipaliwanag ang iyong nakita, narinig, naamoy, o naramdaman.
Isipin ang Mukha: Iguhit mo sa isip ang isang mukha. Ang dalawang mata ay para sa sight, ang tainga para sa hearing, ang ilong para sa smell, ang bibig para sa taste, at ang buong balat ng mukha para sa touch!
Alam mo ba na may isang sikat na scientist na si Jane Goodall? Ang kanyang pinaka-importanteng ginawa ay mag-observe ng mga chimpanzee sa Africa sa loob ng maraming, maraming taon. Sa pamamagitan lang ng tahimik na pagmamasid at pag-record ng kanyang nakita, natuklasan niya na ang mga chimpanzee ay gumagamit ng mga tool (tulad ng mga sanga) para kumain! Ipinakita niya sa mundo na ang simple at maingat na observation ay maaaring magbunga ng malalaking tuklas.
Paano makakatulong ang skill na ito sa totoong buhay?
Sa Bahay: Kapag nawala ang iyong lapis, mag-observe ka! Saan mo huling nakita? Anong kulay ng lapis? Sa pamamagitan ng paggamit ng iyong paningin at pag-alaala, mas mabilis mo itong mahahanap.
Sa Kalusugan: Kapag may masama kang pakiramdam, si Nanay o Tatay ay mag-o-observe. Titingnan nila kung mainit ang iyong noo (pandama). Ito ay para matulungan ka nila.
Sa Pagluluto: Tinitignan ni Nanay kung kulay kayumanggi na ang pritong manok (paningin). Inaamoy niya kung lutong-luto na ito (pang-amoy). Iyan ay pag-o-observe!
Ngayon, alam mo na na:
Ang isang scientist ay isang curious explorer na naghahanap ng sagot.
Ang observation ay ang paggamit ng ating limang senses para makakuha ng impormasyon.
Ang ating mga senses ay ang ating paningin, pandinig, pang-amoy, panlasa, at pandama.
Sa paggamit ng senses mo, ikaw ay parang isang detective na nangongolekta ng mga clue tungkol sa mundo.
Ano ang magagawa mo gamit ang leksyong ito sa totoong buhay?
Maaari mo nang gamitin ang iyong mga senses nang mas maingat. Subukan mong mag-observe ng isang bulaklak o ng iyong paboritong pagkain. Ilarawan mo ito sa isang kapatid o kaibigan gamit ang "nakikita ko, naririnig ko, naamoy ko, nararamdaman ko."
Maiintindihan mo na kung bakit mahalaga na tingnan, pakinggan, at amuyin nang mabuti ang mga bagay bago magbigay ng konklusyon.
Makakatulong ito sa iyo na maging mas alerto at interesado sa mga nakapaligid sa iyo. Congratulations, ikaw ay nagsimula nang maging isang scientist!
No Comments Yet