Ano Ang Pinagkaiba? Living vs. Non-Living Things

Learning Objectives

At the end of this lesson, you are expected to:

• Maipaliwanag kung ano ang ibig sabihin ng "living thing" at "non-living thing".

• Matukoy ang tatlong (3) pangunahing pangangailangan ng mga living things.

• Makapagbigay ng halimbawa ng living at non-living things sa iyong paligid.

Warm-Up Activity

Tingnan mo ang iyong paligid ngayon. Makikita mo ang iyong mesa, iyong lapis, at siguro may halaman o isang laruan sa tabi mo. Isipin mo sandali: Alin sa mga bagay na ito ang may buhay? Alin ang wala? Paano mo nasabi?

Lesson Proper

Isipin natin si Kiko. Pumunta si Kiko sa kanilang hardin. Nakita niya ang mga halaman na lumalaki, ang mga ibon na lumilipad, at ang kanyang aso na tumatakbo. Napansin din niya ang mga bato sa ilalim ng puno, ang planggana na pinaglalagyan ng tubig ng aso, at ang bahay ng ibon na gawa sa kahoy. Sa isip ni Kiko, "Bakit kaya iba ang halaman at aso sa bato at planggana?" Tulad ni Kiko, tayo ay mag-oobserba at maghahanap ng sagot sa tanong na: Ano ang pinagkaiba ng mga bagay na may buhay at walang buhay?

Main Explanation

Ano ang Living Things o Mga Bagay na May Buhay? Ang mga living things ay mga bagay na buhay. Sila ay may mga espesyal na katangian o characteristics na nagpapatunay na sila ay may buhay.

Tatlong Pangunahing Katangian ng Living Things:

1. Kailangan ng Pagkain at Tubig: Lahat ng living things kumakain o umiinom para mabuhay. Ang halaman, kumukuha ito ng tubig at nutrients mula sa lupa. Ang tao at hayop, kumakain sila ng pagkain.

2. Humihinga: Lahat ng living things ay humihinga. Ang tao at hayop ay humihinga ng hangin. Ang mga halaman naman, kumukuha sila ng carbon dioxide mula sa hangin.

3. Lumalaki at Gumagalaw: Ang mga living things ay lumalaki. Mula sa maliit na sanggol, nagiging adult ang tao. Mula sa buto, nagiging malaking puno. Sila rin ay kayang gumalaw sa sarili nilang paraan. Ang tao at hayop ay kayang maglakad, ang halaman ay kayang tumubo patungo sa liwanag ng araw.

Ano ang Non-Living Things o Mga Bagay na Walang Buhay? Ang mga non-living things ay mga bagay na hindi buhay. Wala silang buhay kailanman. Sila ay hindi kumakain, hindi humihinga, at hindi lumalaki mula sa kanilang sarili.

Real-World Examples

• Halimbawa sa Bahay:

  • Living: Iyong alagang aso o pusa, mga halaman sa paso, mga tao sa iyong pamilya.

  • Non-Living: Iyong telebisyon, sofa, plato, libro, laruan na sasakyan.

• Halimbawa sa Paaralan:

  • Living: Iyong mga kaklase at guro, mga halaman sa school garden, mga langgam sa lupa.

  • Non-Living: Iyong upuan, blackboard, libro, lapis, pader ng classroom.

• Halimbawa sa Komunidad (Philippines):

  • Living: Mga puno sa parke (like Rizal Park), mga isda sa palengke, mga manok sa kapitbahay.

  • Non-Living: Ang jeepney, ang simbahan, ang bahay na bato, ang mga bato sa ilog.

Understanding the Lesson Better

Key Ideas in Simple Words

• Ang living things ay mga bagay na BUHAY. Para mabuhay, sila ay: (1) Kumakain/Umiinom, (2) Humihinga, (3) Lumalaki at Gumagalaw.

• Ang non-living things ay mga bagay na HINDI BUHAY. Hindi nila kailangan kumain, huminga, o lumaki.

• Madalas, ang mga living things ay nanggaling sa ibang living things (hal. mga magulang). Ang mga non-living things ay gawa ng tao o natural na nandoon na.

Step-by-Step Examples

Example 1: Ang Aso at ang Bola Tanong: Si Bantay na aso ay living thing. Ang kanyang laruang bola ay non-living thing. Bakit?

• Step 1: Tingnan natin kung kumakain at umiinom. Si Bantay, kumakain ng dog food at umiinom ng tubig araw-araw. Ang bola, hindi kumakain o umiinom.

• Step 2: Tingnan natin kung humihinga. Si Bantay, humihinga at may malakas na hininga. Ang bola, wala itong hininga.

• Step 3: Tingnan natin kung lumalaki at gumagalaw. Si Bantay, lumaki mula sa maliit na tuta. Gumagalaw siya nang kusa para habulin ang bola. Ang bola, pareho lang ang laki mula nang bilhin. Gumagalaw lang ito kapang hinagis o tinadyakan ni Bantay. Konklusyon: Si Bantay ay LIVING. Ang bola ay NON-LIVING.

Example 2: Ang Punong Mangga at ang Upuang Kahoy Tanong: Parehong gawa sa kahoy. Bakit living ang puno at non-living ang upuan?

• Step 1: Ang punong mangga, kumukuha ito ng tubig at nutrients mula sa lupa (parang 'kumakain' nito). Ang upuan, hindi.

• Step 2: Ang punong mangga, gumagamit ito ng carbon dioxide mula sa hangin (parang 'huminga' nito). Ang upuan, hindi.

• Step 3: Ang punong mangga, lumaki mula sa isang maliit na buto. Ang sanga nito ay tumutubo patungo sa araw. Ang upuan, hindi lumaki mula sa sarili nito. Ginawa ito ng tao at pareho lang ang hugis at laki. Konklusyon: Ang puno ay dating LIVING at ngayon ay NON-LIVING na ang upuan.

Common Mistakes & Clarifications

Common Mistake 1: Maraming estudyante ang nag-iisip na ang mga bagay na gumagalaw ay living things.

• Correct Thinking: Hindi lahat ng gumagalaw ay buhay. Ang kotse ay gumagalaw, pero hindi ito buhay dahil hindi ito kumakain, humihinga, o lumalaki sa sarili nito. Ang hangin (wind) ay gumagalaw, pero ito ay non-living. Ang tunay na living things ay kayang gumalaw sa kanilang sariling balak.

Common Mistake 2: Naguguluhan ang ilan sa mga bagay tulad ng bulaklak na pinutol o isang patay na insekto.

• Correct Thinking: Ang bulaklak na pinutol mula sa halaman ay dating bahagi ng isang living thing. Pero ngayon na hiniwalay na at hindi na humihinga o lumalaki, ito ay itinuturing na non-living. Parehong prinsipyo sa patay na hayop o insekto. Kapag namatay na ang isang living thing, ito ay nagiging non-living.

Helpful Tips / Memory Aids / Mnemonics

Para matandaan ang tatlong pangunahing pangangailangan ng living things, isipin ang acronym na K-H-G:

• Kumakain at Umiinom

• Humihinga

• Gumagalaw at Lumalaki

O kaya ang parirala: "Kumakain, Hininga, Galaw" para mabuhay!

For Curious Minds

Alam mo ba na may mga bagay na tinatawag na "once-living"? Ito ay mga bagay na galing sa mga living things pero ngayon ay wala nang buhay. Halimbawa nito ang:

• Papel (galing sa puno)

• Gatas (galing sa baka)

• Lana na sweater (galing sa tupa) Sila ay naging non-living things na. Interesting, diba?

Real-World Connection

Paano makakatulong ang araling ito sa totoong buhay?

• Sa Pag-aalaga ng Hayop/Halaman: Maiintindihan mo kung bakit kailangan pakainin, painumin, at pangalagaan ang iyong alaga dahil sila ay living things.

• Sa Pag-iingat sa Kapaligiran: Maiintindihan mo ang halaga ng mga living things tulad ng mga puno na nagbibigay ng hangin na ating hinihinga. Maiintindihan mo rin kung bakit hindi nasasaktan ang mga bato o pader.

• Sa Pag-obserba: Kapag naglalakad ka, mas magiging masaya at matalino ang iyong pagtingin sa mundo. Makikilala mo agad kung ano ang may buhay at walang buhay sa paligid mo.

What You Have Learned

Ngayon ay alam mo na na:

• Ang living things ay ang mga bagay na buhay. Sila ay kumakain/umiinom, humihinga, at lumalaki/gumagalaw.

• Ang non-living things ay ang mga bagay na hindi buhay. Wala silang tatlong katangiang ito.

• Ang tatlong (3) basic needs o pangangailangan ng living things ay: (1) Pagkain at Tubig, (2) Paghinga, (3) Paglaki at Paggalaw.

What You Can Do

Ano ang Magagawa Mo Gamit ang Araling Ito sa Totoong Buhay?

• Maaari mo nang sabihin sa iyong kapatid kung bakit kailangan niyang pakainin ang inyong goldfish araw-araw.

• Maaari mong ipaliwanag kung bakit living ang iyong mumunting halaman sa paso at non-living ang paso mismo.

• Sa susunod na mag-field trip kayo, maaari kang maglista ng 5 living things at 5 non-living things na makikita mo. Subukan mo!