-thumb.png)
Chapter 6: Responsableng Paggamit at Pag-dispose
Chapter 6: Responsableng Paggamit at Pag-dispose
At the end of this lesson, you are expected to:
Makilala ang mga masamang epekto ng maling pagtapon ng basura sa mga tao.
Maunawaan kung paano nasisira ang ating kalikasan, tulad ng ilog at hangin, dahil sa basura.
Maipaliwanag kung paano naaapektuhan ng basura ang mga hayop at halaman sa palibot natin.
Isipin mo muna sandali. Nakita mo na ba ang basura na nakakalat sa daan, sa parke, o sa tabi ng ilog? Ano ang pakiramdam mo pag nakakakita ka nito? Simple lang, isulat o isipin mo lang ang sagot.
May isang magandang ilog sa bayan ng Masayana. Dati, malinaw ang tubig at maraming isda. Ang mga bata ay naliligo at naglalaro dito. Pero dahil sa patuloy na pagtapon ng basura ng mga tao, ang ilog ay naging madumi at mabaho. Nawala ang mga isda. Dumating ang malakas na ulan, at ang basura ay nabarahan ang tubig kaya bumaha ang buong bayan.
Ano ang Masamang Epekto ng Maling Pagtapon ng Basura? Ang maling pagtapon ng basura ay ang pagkalat o paghagis ng basura sa maling lugar. Halimbawa, sa daan, sa ilog, o sa bakanteng lote. Ito ay may masamang epekto sa lahat.
Paano Ito Nakakasama? Ang basura ay hindi lang nakakasira ng view. Ito ay talagang delikado.
Sa Kalusugan ng Tao: Ang nakakalat na basura ay pugad ng mga daga at lamok. Ang mga lamok na ito ay maaaring magdala ng sakit tulad ng dengue. Ang basura rin na nasa tubig ay maaaring magdulot ng sakit sa tiyan kapag kinain o nainom.
Sa Kapaligiran (Non-living Things): Ang plastik at iba pang basura na itinatapon sa ilog at dagat ay nagdudumi sa tubig. Ang pagsusunog ng basura ay naglalabas ng mabahong usok na nagdudumi sa hangin na ating nilalanghap.
Sa Buhay na Bagay (Living Things): Ang mga hayop sa dagat tulad ng pawikan ay nalilito. Iniisip nila na ang plastik na supot ay jellyfish, kinakain nila ito, at sila ay nagkakasakit. Ang mga halaman ay hindi rin makahinga ng maayos kung puno ng basura ang lupa.
Halimbawa sa Tahanan: Kapag nagtapon ng balat ng saging o food scraps sa bakuran, maaari itong maipon at maging kulob. Ito ay aakit ng mga langgam at ipis, at maaaring maging sanhi ng masamang amoy at sakit sa pamilya.
Halimbawa sa Paaralan / Online: Sa school, kapag may nagkalat na candy wrapper sa silid-aralan o sa playground, hindi lang ito pangit tingnan. Maaari itong madulasan ng ibang bata. Sa online, makikita mo sa videos ang mga ilog sa Pilipinas na puno ng plastik at basura, na dati ay malinis at maganda.
Halimbawa sa Komunidad / Pilipinas: Nangyayari sa maraming lugar sa Pilipinas ang baha. Minsan, ang isang dahilan nito ay ang mga baradong kanal at estero dahil sa mga itinapon na plastik at basura. Kapag bumagyo, hindi makadaloy ang tubig kaya bumabaha. Tulad ng nangyari sa Marikina River at sa iba pang lugar.
Key Ideas in Simple Words
Ang basura sa maling lugar ay parang sakit. Nagdudulot ito ng baha at mga insekto na may dala-dalang sakit.
Hindi lang tao ang naaapektuhan. Pati mga hayop sa dagat at sa lupa ay nasasaktan at namamatay dahil sa ating basura.
Ang kalikasan tulad ng hangin at tubig ay nadudumihan. Ang maduming hangin ay mahirap hingahan, ang maduming tubig ay hindi natin maiinom.
Hindi ito math, kundi mga sitwasyon. Tingnan natin kung paano nangyayari ang masamang epekto.
Halimbawa 1: Mula sa Basura hanggang sa Baha
1: Maraming tao ang nagtatapon ng plastik na bote at mga supot sa estero.
2: Kapag malakas ang ulan, ang tubig at basura ay nagkakasama-sama.
3: Ang mga plastik at basura ay bumabara sa daluyan ng tubig.
4: Dahil barado, ang tubig ay hindi makadaloy. Sa halip, ito ay umaapaw sa kalye at bahay. Ito na ang baha.
Halimbawa 2: Mula sa Basura hanggang sa Sakit
1: May mga naiwang basura sa isang madilim na sulok, tulad ng mga lata na may tirang juice.
2: Ang tirang juice at tubig-ulan sa loob ng lata ay perpektong lugar para mag-breed ang mga lamok.
3: Dumarami ang mga lamok sa lugar.
4: Ang mga lamok na ito ay kumakagat sa mga tao. Maaari silang magdala ng dengue fever.
Common Mistake 1: Maraming bata ang nag-iisip, "Maliit lang naman ang candy wrapper ko, okay lang itapon dito."
Tama ang Pag-iisip: Hindi lang ikaw ang mag-iisip niyan. Kung lahat ng isang milyong tao ay magtapon ng isang maliit na wrapper, magkakaron tayo ng isang milyong wrapper na nakakalat. Ang maliit na basura, kapag pinagsama-sama, ay nagiging malaking problema.
Common Mistake 2: Iniisip ng iba, "Mas mabilis kasing matuyo ang basura kapag sinusunog. Para na rin itong nawala."
Tama ang Pag-iisip: Ang pagsusunog ng basura, lalo na ng plastik, ay mas masama. Ang usok nito ay napakasama sa baga natin at sa hangin. Ito ay nagdudulot ng ubo at mahirap na paghinga. Mas mainam na itapon ito ng tama kaysa sunugin.
Isipin ang B.A.S.U.R.A.
Baha ang dulot
Among sakit ang hatid
Sira ang kalikasan
Usok kapag sinunog
Rats at lamok ang pugad
Animals na namamatay
Alam mo ba? May isang malaking grupo ng basura sa Karagatang Pasipiko na tinatawag na "Great Pacific Garbage Patch." Ito ay halos kasinglaki ng Pilipinas! Ito ay gawa sa mga mikroplastik at iba pang basurang galing sa buong mundo na dinadala ng mga alon. Ipinapakita nito kung gaano kalayo at kalaki ang epekto ng maling pagtatapon ng basura.
Paano makakatulong ang araling ito sa totoong buhay?
Sa Bahay: Maiintindihan mo na kung bakit mahigpit ang nanay mo sa paghihiwalay ng basura at pagtatapon sa tamang basurahan. Makakatulong ka na sa pagpigil sa mga sakit at sa pag-iwas sa baha sa inyong lugar.
Sa Paaralan: Kapag nakakita ka ng kalat, maiisip mo agad ang mga masamang epekto nito. Maaari mo itong pulutin at itapon sa tamang lalagyan, at paalalahanan ang iyong mga kaibigan na gawin din ito.
Sa Komunidad: Magiging aware ka na sa paligid. Kapag may nakita kang maling pagtatapon o pagbabara ng basura sa kanal, mas maiintindihan mo kung bakit ito delikado at maaari mong sabihin sa isang nakatatanda.
Ngayon, alam mo na na:
Ang maling pagtapon ng basura ay nagdudulot ng baha at polusyon sa hangin at tubig.
Ito ay nag-aakit ng mga insektong nagdadala ng sakit tulad ng lamok na may dengue.
Ang mga hayop sa dagat at sa lupa ay nagkakasakit at namamatay dahil kinakain nila o napapasok sa tirahan nila ang basura.
Ang pagsusunog ng basura ay hindi solusyon dahil masama ang usok nito sa ating kalusugan.
Ano ang Magagawa Mo Gamit ang Araling Ito sa Totoong Buhay?
Maaari mo nang ipaliwanag sa kapatid o kaibigan kung bakit bawal magkalat sa simpleng paraan.
Maiwasan mo nang magtapon kahit saan, kahit na walang nakakakita sa iyo, dahil alam mo na ang epekto nito.
Mas mapapansin at mauunawaan mo na ang mga balita o posters tungkol sa paglilinis ng ilog at pag-iwas sa baha.
No Comments Yet