-thumb.png)
Chapter 6: Responsableng Paggamit at Pag-dispose
Chapter 6: Responsableng Paggamit at Pag-dispose
At the end of this lesson, you are expected to:
Ma-classify o mauri-uri ang mga basura tulad ng plastic, papel, at food scraps.
Ma-explain ang pagkakaiba ng nabubulok at di-nabubulok na basura.
Ma-apply ang tamang paghihiwalay o pag-segregate ng basura sa tamang lalagyan.
Look around your room for a minute. Can you see a piece of paper, an empty water bottle, or a fruit peel? Now, think about this: Saan mo ba itatapon ang mga 'yan pagkatapos? Sa iisang basurahan lang ba lahat? O may iba't ibang lalagyan?
Si Kiko ay masayang umuwi galing sa birthday party. Dalawa ang dala niyang paper bag: isang bag na puno ng mga tirang plastik na plato, baso, at food wrapper, at isa pang bag na may tirang spaghetti at cake.
Pagdating sa bahay, sabay-sabay niyang itinapon ang lahat ng basura sa isang malaking trash bag. Kinabukasan, napansin ni Nanay na amoy masama ang basurahan. Bukod sa amoy, ang spaghetti sauce ay tumulo at dumikit sa mga plastik at papel, ginawang madumi at sticky ang lahat. "Naku, Kiko," sabi ni Nanay. "Kung hiniwalay mo sana ang kinain mula sa mga plastik, hindi sana ganyan ang nangyari. Mas madali sana itong ayusin at itapon."
Gaya ng nangyari kay Kiko, kapag pinaghalo-halo natin ang lahat ng basura, nagkakaroon ng problema. Pero may paraan para maging kaibigan ng ating basura at maging mas madali ang pag-aalis nito! Ito ang tinatawag na Tamang Pag-segregate o Paghihiwalay ng Basura.
Ano ang Segregation? Ang segregation ay ang paghihiwalay ng ating mga basura ayon sa kanilang uri. Parang paglalagay ng mga laruan sa tamang kahon: mga sasakyan sa isang box, mga building blocks sa isa pa. Ginagawa natin ito para maging maayos at hindi magdulot ng sakit o problema sa ating komunidad.
Dalawang Pangunahing Uri ng Basura:
Basurang Nabubulok (Biodegradable): Ito ang mga basurang galing sa kinain natin o sa kalikasan na kayang mabulok o maging lupa pagkalipas ng ilang panahon. Sila ang "kaibigan" ng lupa.
Mga halimbawa: Tirang pagkain (kanin, gulay, prutas, buto), dahon ng halaman, balat ng saging o itlog.
Basurang Di-Nabubulok (Non-Biodegradable): Ito ang mga basurang gawa sa materyales na hindi madaling mabulok. Maaari silang manatili sa kapaligiran nang maraming, maraming taon kung maling itatapon.
Mga halimbawa: Plastik (bote, wrapper, labo), bote at basong gawa sa salamin, lata ng de-lata, mga papel at karton, styrofoam.
Ang Tamang Lalagyan: Para sa tamang segregation, karaniwang may tatlong uri ng basurahan ang ating mga barangay at paaralan:
Luntiang Lalagyan (o "Nabubulok"): Para sa mga tirang pagkain at basurang galing sa halaman.
Itim o Pula na Lalagyan (o "Di-Nabubulok"): Para sa mga plastik, metal, at glass na maaaring i-recycle.
Hiwalay na Lalagyan para sa "Special Waste": Gaya ng mga sirang bumbilya, baterya, o gamot. Ito ay delikado at kailangan ng espesyal na pagtatapon.
Halimbawa sa Bahay: Habang naglilinis si Nanay sa kusina, inihiwalay niya ang mga balat ng gulay sa isang maliit na bowl (nabubulok). Ang empty na plastic na bote ng ketchup at lata ng sardinas ay nilagay niya sa isang paper bag (di-nabubulok). Sa ganitong paraan, madali na lang para sa tatay na magdala ng mga ito sa tamang basurahan sa labas.
Halimbawa sa Paaralan: Pagkatapos ng recess, si Maria at Pedro ay tumulong maglinis. Inipon nila ang mga balat ng candy at plastic wrapper sa floor. Bago itapon, hinati nila ito: ang mga balat ng candy (nabubulok) ay sa green bin, at ang mga plastic wrapper (di-nabubulok) ay sa black bin malapit sa classroom door.
Halimbawa sa Komunidad sa Pilipinas: Sa inyong barangay, baka mayroon kayong programa na tinatawag na "Basura Mo, Palit Mo" o "Ecological Solid Waste Management." Dito, hinihikayat ng mga barangay official ang mga residente na maghiwalay ng basura. Minsan, kapag dinala mo ang mga nakahiwalay na plastik at bote sa Materials Recovery Facility (MRF), maaari mo itong palitan ng points o maliit na bagay tulad ng sabon o noodles. Ang tamang segregation ang unang hakbang para magawa ito!
Key Ideas in Simple Words
Ang segregation ay paghihiwalay ng basura.
May dalawang pangunahing uri: Nabubulok (parang pagkain) at Di-nabubulok (parang plastik at lata).
Kapag hiniwalay natin ang basura, mas madali itong ayusin. Ang mga di-nabubulok ay maaaring dalhin sa recycling, at ang mga nabubulok ay maaaring gawing compost o pataba sa lupa.
Ang tamang pag-segregate ay tumutulong na mapanatili ang kalinisan at kalusugan ng ating komunidad.
Halimbawa 1: Paghihiwalay Pagkatapos Kumain. Ginagawa: Pagkatapos ng tanghalian, mayroon kang mga tirang kanin, buto ng manok, isang empty na juice box, at isang plastic spoon.
Hakbang 1: Kunin ang mga tirang kanin at buto ng manok. Ito ay Nabubulok. Ilagay ito sa luntiang basurahan o sa itinalagang lalagyan para sa food waste.
Hakbang 2: Kunin ang empty na juice box (gawa sa karton at plastik) at ang plastic spoon. Ito ay Di-nabubulok. Ilagay ito sa itim o pulang basurahan para sa mga recyclables.
Hakbang 3: Congratulations! Na-segregate mo na nang tama ang iyong basura.
Halimbawa 2: Paglilinis ng Baulan. Ginagawa: Nililinis mo ang iyong baulan at nakakita ka ng lumang papel na may sulat, isang sirang lapis, isang empty na plastic na bag ng biscuit, at isang nalantang dahon na pampabango.
Hakbang 1: Ang lumang papel at sirang lapis (na gawa sa kahoy) ay Di-nabubulok (paper waste). Ilagay sa basurahan para sa papel o sa general na di-nabubulok na lalagyan.
Hakbang 2: Ang plastic bag ng biscuit ay Di-nabubulok (plastic). Ilagay sa basurahan para sa plastik.
Hakbang 3: Ang nalantang dahon ay Nabubulok. Ilagay ito sa luntiang basurahan.
Common Mistake 1: "Plastik na may tira-tirang pagkain, itinapon na lang sa di-nabubulok."
Tamang Pag-iisip: Dapat linisin muna nang maigi ang plastic container bago itapon sa di-nabubulok na basurahan. Kung hindi malinisan at puno pa rin ng pagkain, maaari itong makadumi sa ibang recyclables at makapag-attract ng mga insekto.
Common Mistake 2: "Ang papel ay nabubulok din naman, kaya pwede na sa green bin."
Tamang Pag-iisip: Bagamat ang papel ay maaaring mabulok, mabagal ito at kadalasan ay may kemikal o tinta. Sa segregation, itinuturing itong Di-nabubulok at dapat ilagay sa basurahan para sa mga papel o sa general na di-nabubulok na lalagyan. Mas mainam na i-recycle ito.
Common Mistake 3: Paghahalo ng lahat sa isang basurahan at saka na lang hihiwalayin pagdating sa truck.
Tamang Pag-iisip: Mahirap at delikado na paghiwalayin ang basura kapag nahalo na lahat. Dapat nagsisimula ang segregation SA ATING BAHAY PA LANG. Tayo ang unang maghihiwalay.
Para tandaan ang dalawang uri: Isipin ang "FOOD vs. TOYS". Ang FOOD at galing sa halaman ay Nabubulok. Ang mga bagay na parang TOYS (plastik, lata, bote) ay Di-nabubulok.
Bahay-Bahayan ng Basura: Isipin na ang bawat uri ng basura ay may sariling "bahay" o lalagyan. Ayaw ng plastik na makisama sa kanin. Ayaw ng papel na mabasa sa fruit peel. Bigyan sila ng sariling bahay!
Color Code: Tandaan ang kulay ng basurahan: GREEN for GROWING (nabubulok na nagiging lupa), BLACK for BOTTLES (di-nabubulok).
Alam mo ba na ang tamang paghihiwalay ng basura ay tumutulong din sa mga "junk shop" workers at waste pickers? Kapag nakahiwalay na ang mga plastik, bote, at lata sa bahay pa lang, mas ligtas at mas madali para sa kanila na kolektahin at ipagbili ang mga ito para sa recycling. Ang kanilang kita ay nanggagaling sa mga basurang ating hiniwalay nang maayos. Ikaw ay tumutulong sa kalikasan at sa kapwa mo!
Paano nakakatulong ang araling ito sa totoong buhay?
Sa Bahay: Kapag nagse-segregate tayo, nawawala ang masamang amoy sa kitchen at bawasan ang mga langaw at ipis. Naiiwasan din natin ang pagbara ng kanal dahil sa mga pinaghalong basura.
Sa Komunidad: Ang tamang segregation ang unang hakbang para maiwasan ang baha! Kapag walang nakahalong plastik at basura sa mga kanal at estero, maaaring dumaloy nang maayos ang tubig-ulan. Tumutulong din ito para magkaroon ng malinis at ligtas na kapaligiran.
Para sa Bansa: Hinihiling ito ng batas natin, ang Ecological Solid Waste Management Act (RA 9003). Ang pagiging responsableng mamamayan ay nagsisimula sa simpleng paghihiwalay ng basura sa ating mga tahanan.
Ngayon, alam mo na na...
Ang segregation ay ang paghihiwalay ng nabubulok at di-nabubulok na basura.
Ang mga nabubulok ay tulad ng tirang pagkain at mga dahon.
Ang mga di-nabubulok ay tulad ng plastik, bote, lata, at papel.
Mahalaga ang pagse-segregate sa bahay pa lang para maging malinis at ligtas ang ating kapaligiran.
Ano ang Magagawa Mo Gamit ang Araling Ito sa Tunay na Buhay:
Maaari mo nang simulan ang paghihiwalay ng basura sa inyong kusina. Maglagay ng dalawang maliit na basurahan: isa para sa kinain at isa para sa mga plastic wrapper at bote.
Maaari mo nang ipaliwanag sa iyong nakababatang kapatid o sa mga kaibigan kung bakit kailangan hiwalay ang balat ng kendi sa plastic wrapper nito.
Ikaw ay magiging isang "Segregation Inspector" sa inyong tahanan. Tutulungan mo ang iyong pamilya na maging maayos sa pagtapon.
Sa susunod na proyekto sa paaralan tungkol sa kalikasan, maaari mong ibahagi ang iyong kaalaman sa tamang pagse-segregate.
Maging kaibigan ng basura sa pamamagitan ng paghihiwalay nito. Ikaw ay isang Earth Hero!
No Comments Yet