-thumb.png)
Chapter 1: Science sa Araw-Araw Nating Buhay
Chapter 1: Science sa Araw-Araw Nating Buhay
At the end of this lesson, you are expected to:
Maipaliwanag kung saan nagmumula ang ulan sa simpleng paraan.
Ma-identify kung saan nagmumula ang liwanag at init ng araw.
Ma-describe kung paano nagpapalit-palit ang mga natural na pangyayari tulad ng maaraw at maulap na panahon.
Take a moment to think about:
Anong panahon ngayon sa labas? Maaraw ba o maulan?
Ano ang iyong nakikita sa langit? May mga ulap ba o tirik na tirik ang araw?
Ano ang pakiramdam ng iyong balat? Mainit ba o malamig at mahangin?
Isipin mo ito. Kaninang umaga, maaliwalas at maaraw. Naglaro ka sa labas at pawisan ka. Tapos, biglang dumilim ang langit. Umihip ang malakas na hangin. Maya-maya pa, bumuhos na ang malakas na ulan! Bakit kaya biglang nagbago ang panahon?
Ang lahat ng pangyayaring ito sa ating paligid tulad ng ulan, araw, hangin, at ulap ay may Science na pinag-aaralan. Tinatawag natin itong weather o panahon. Araw-araw, nagbabago ang ating panahon, at ang Science ang tumutulong sa atin na maintindihan kung bakit ito nangyayari.
Ano ang Pinag-aaralan sa Science ng Panahon (Weather Science)? Ang Science ng panahon ay ang pag-aaral kung ano ang nangyayari sa ating atmosphere, o ang hangin na nakapalibot sa mundo. Tinitingnan nito ang init, lamig, ulan, hangin, at ulap.
Paano Nangyayari ang Ulan? (The Simple Water Cycle) Ang ulan ay hindi basta-basta lumalabas sa ulap. Ito ay bahagi ng isang siklo o cycle. Ibig sabihin, paulit-ulit itong nangyayari. Ito ang simpleng paliwanag:
Init ng Araw (Heat from the Sun): Ang init ng araw ay tumutuyo sa tubig sa lupa, sa mga ilog, at sa dagat. Ang tubig na ito ay nagiging water vapor o napakaliit na partikula ng tubig na hindi natin nakikita. Tinatawag itong evaporation.
Pagiging Ulap (Forming Clouds): Ang water vapor ay pumapaitaas sa malamig na atmosphere. Doon, ito ay lumalamig at nagiging maliliit na patak ng tubig o kristal ng yelo. Nagkakadikit-dikit ang mga ito at nagiging ulap. Tinatawag itong condensation.
Pag-ulan (Rainfall): Kapag napuno na ng tubig ang ulap at mabigat na ito, ang maliliit na patak ay nagsasama-sama at bumibigat. Huli, bumubuhos na ito pabalik sa lupa bilang ulan (o snow kung malamig). Tinatawag itong precipitation.
Bakit May Araw? (Sources of Light and Heat) Ang araw ay isang malaking bola ng gas na napakainit at nagliliwanag sa kalawakan. Ito ang ating pangunahing source of light and heat o pinagmumulan ng liwanag at init.
Liwanag (Light): Ang liwanag ng araw ang nagbibigay liwanag sa ating araw. Kapag umaga, tumatama ang liwanag ng araw sa mundo kaya maliwanag.
Init (Heat): Ang init ng araw ang nagpapainit sa hangin, lupa, at tubig. Kaya mainit ang pakiramdam natin tuwing tirik ang araw. Ang init na ito rin ang nagpapagana ng water cycle.
Halimbawa sa Bahay:
Kapag ikaw ay naglalaba at isinampay mo ang mga basang damit sa labas, natutuyo ang mga ito. Bakit? Dahil sa init ng araw! Ang init ay kumukuha ng tubig sa damit (evaporation). Ang tubig ay nagiging water vapor at nawawala sa hangin.
Kapag umuulan at nakabukas ang bintana, bakit pumapasok ang lamig at namamasa ang sahig? Dahil ang ulan at ang hanging dala nito ay pumapalit sa mainit na hangin sa loob ng bahay.
Halimbawa sa Paaralan / Online:
Kapag maulan, maaaring suspindihin ang klase para sa kaligtasan ng mga mag-aaral. Ang pag-aaral ng weather forecast o hula ng panahon ay mahalaga para malaman ng mga guro at principal kung safe ba pumasok.
Sa inyong science class, kapag nag-observe kayo ng thermometer, tinitingnan ninyo kung gaano kainit o kalamig ang panahon. Ipinapakita nito ang epekto ng araw o ng ulan.
Halimbawa sa Komunidad / Pilipinas:
Ang mga magsasaka sa probinsya ay laging nakabantay sa panahon. Kailangan nila ng ulan para sa mga tanim na palay, pero kailangan din nila ng maaraw na panahon para sa pag-aani. Ang pagbabago ng panahon ay direktang nakakaapekto sa kanilang kabuhayan.
Sa Pilipinas, marami tayong tag-ulan at tag-araw. Sa tag-ulan, halos araw-araw umuulan. Sa tag-araw, tirik na tirik ang araw at napakainit. Ang Science ng panahon ang nagpapaliwanag kung bakit mayroon tayong mga "season" o panahon na ito.
Key Ideas in Simple Words
In simple words, ang ulan ay galing sa tubig na inangat ng init ng araw, nagiging ulap, at bumabalik sa lupa.
Remember that, ang araw ang ating bombilya at heater sa kalawakan. Nagbibigay ito ng liwanag at init.
Ang panahon o weather ay palaging nagbabago dahil sa galaw ng hangin, init ng araw, at tubig.
Ang siklo ng ulan ay paikot-ikot lang. Ginagamit ng mundo ang pare-parehong tubig mula pa noong unang panahon.
Example 1: Paano nabuo ang ulap na iyong nakikita?
Step 1: Mainit ang araw sa dagat. Ang init ay kumukuha ng tubig at ginagawa itong water vapor (evaporation).
Step 2: Ang water vapor ay tumataas pataas sa langit kung saan mas malamig.
Step 3: Sa lamig, ang vapor ay nagiging maliliit na patak ng tubig (condensation).
Step 4: Ang milyon-milyong maliliit na patak na magkakadikit ay siyang bumubuo sa puting ulap na iyong nakikita!
Example 2: Bakit malamig kapag maulap?
Step 1: Kapag makapal ang ulap, parang kumot ito sa langit.
Step 2: Hinaharangan ng "kumot" na ulap na ito ang direktang init na galing sa araw.
Step 3: Dahil hindi masyadong nakakalusot ang init, ang lupa at hangin sa ating level ay hindi gaanong naiinitan.
Step 4: Kaya mas malamig at madilim-dilim ang pakiramdam kapag maulap kaysa kapag walang ulap at tirik ang araw.
Common Mistake 1: Maraming estudyante ang nag-iisip na ang ulap ay usok o singaw ng eroplano.
Correct Thinking: Ang ulap ay gawa sa tubig o yelo, hindi sa usok. Maliliit na patak ng tubig o kristal ng yelo ang bumubuo sa ulap.
Common Mistake 2: Iniisip ng iba na kapag umulan, nauubos na ang tubig sa mundo.
Correct Thinking: Hindi nauubos ang tubig. Ang tubig na bumuhos bilang ulan ay babalik sa ilog, dagat, at lupa. Tapos, iinitan ulit ito ng araw, magiging ulap, at uulan muli. Paulit-ulit lang ito sa water cycle.
Para maalala ang Water Cycle, isipin ang salitang "E.C.P.":
E for Evaporation (Init ng araw ang nagpapa-evaporate ng tubig).
C for Condensation (Pagiging ulap o Condensation).
P for Precipitation (Pag-ulan o Precipitation).
Isipin mo ang araw na parang malaking "L" amp. Liwanag at L init ang bigay niya!
Alam mo ba na ang kulay ng langit ay Science din? Tuwing maaraw, asul ang langit. Bakit? Ang liwanag ng araw ay binubuo ng lahat ng kulay ng bahaghari. Ang asul na kulay ay mas madaling ikalat ng maliliit na partikula sa ating atmosphere kaysa sa ibang kulay, kaya ang asul ang kulay na nakikita ng ating mga mata sa kalangitan. Kapag gumagabi naman, wala nang liwanag ng araw na idinidikit sa atmosphere, kaya nakikita natin ang itim na kalawakan at mga bituin!
Paano makakatulong ang araling ito sa totoong buhay?
Sa Pagpaplano: Malalaman mo na kung maulap at maitim ang langit, mas mabuting magdala ng payong o magsuot ng kapote. Nakakatulong ito sa iyong pagpaplano araw-araw.
Sa Pag-unawa sa Balita: Kapag narinig mo sa news ang "low pressure area" o "LPA" na dala ang malakas na ulan, maiintindihan mo na ito ay bahagi ng siklo ng panahon at kailangan mong maging handa.
Sa Pag-aalaga sa Kalikasan: Maiintindihan mo na ang malinis na hangin at dagat ay mahalaga para sa normal na siklo ng tubig. Ang polusyon ay maaaring makaapekto sa pagbuo ng ulan at sa ating panahon.
Ngayon, alam mo na na:
Ang ulan ay hindi basta-basta lumalabas. Ito ay bahagi ng water cycle: Evaporation, Condensation, Precipitation.
Ang pangunahing source ng ating liwanag at init ay ang araw.
Ang panahon ay ang kalagayan ng atmosphere sa isang lugar sa isang partikular na oras, at ito ay palaging nagbabago.
Ang mga pangyayari sa kalikasan tulad ng pag-ulan at pagsikat ng araw ay may siyentipikong paliwanag.
Ano ang Magagawa Mo Gamit ang Araling Ito sa Totoong Buhay?
Maaari mo nang obserbahan at idescribe ang panahon araw-araw. Halimbawa: "Ngayon ay maaliwalas, may konting hanging amihan, at mainit-init dahik sa araw."
Maiintindihan mo na kung bakit kailangan mong mag-spf o magpayong. Dahil alam mo na ang epekto ng araw at ulan.
Magagawa mo nang ipaliwanag sa simpleng paraan sa nakababatang kapatid o kaibigan kung saan nanggagaling ang ulan. Pwede mong sabihin: "Galing sa dagat 'yan, inangat ng araw, ginawang ulap, tapos pinauwi ulit ng langit sa lupa bilang ulan!"
No Comments Yet