-thumb.png)
Chapter 2: Ang Science Process Skills: Paano Mag-Explore?
Chapter 2: Ang Science Process Skills: Paano Mag-Explore?
At the end of this lesson, you are expected to:
Makilala ang isang simpleng tanong pang-science (science question).
Makagawa ng isang planong pag-explore para sagutin ang isang science question.
Mag-apply ng iba't-ibang Science Process Skills (pag-o-observe, pag-pre-predict, at pagsukat) sa iyong pag-explore.
Take a moment to think about:
Ano ang iyong pinaka-paboritong laruan o bagay sa bahay?
Ano ang mga tanong na pumapasok sa isip mo tungkol dito? Halimbawa, "Bakit ito gumagalaw?" o "Gawa sa ano kaya ito?"
Si Kiko ay napaka-curious na bata. Isang araw, habang naglalaro siya ng kanyang laruan na kotse, bigla siyang nagtaka: "Bakit mas mabilis tumakbo ang kotse ko kapag sa sahig ng sala kaysa sa sahig ng kusina?"
Sa halip na itigil ang paglalaro, naisip ni Kiko, "Aha! Pwede ko itong i-explore!" Ginamit niya ang kanyang mga mata para obserbahan ang dalawang sahig. Hinulaan niya kung alin ang mas mabilis. Pagkatapos, sinukat niya kung gaano kalayo umaabot ang kotse sa bawat sahig. Sa pagtatanong at pag-explore, naging maliit na scientist si Kiko!
Ang pagtatanong ng "bakit" at "paano" ang unang hakbang para maging scientist. Ito ang mag-uudyok sa atin na mag-explore at mag-diskubre ng mga sagot.
What is a Science Question? Ang science question ay isang tanong na kayang sagutin sa pamamagitan ng pag-observe, pag-test, o pag-explore. Ito ay tungkol sa mundo sa ating paligid.
Halimbawa ng Science Question: "Anong klaseng papel (bond paper o papel de hapon) ang mas mabagal lumubog sa tubig?"
Hindi Science Question: "Ano ang pinakamagandang kulay?"
How Do We Plan an Exploration? Kapag may science question ka na, kailangan mo ng plan. Ang planong pag-explore ay parang recipe o instruction sa isang laro. Ito ang mga importanteng parts na kailangan mong isipin:
Ang Tanong (The Question): Ano ba ang gusto mong malaman? Isulat ito.
Ang Hula (The Prediction): Ano kaya ang magiging sagot? Ito ay iyong prediction o hula batay sa iyong observations.
Ang Gagawin (The Plan): Ano ang mga steps na gagawin mo para masagot ang tanong? Anong materials ang kailangan? Paano mo i-o-observe at i-re-record ang iyong nakita?
Ang Gagamiting Skills (The Skills You'll Use): Aling Science Process Skills ang gagamitin mo? Pag-observe ba gamit ang senses? Pag-classify? Pagsukat?
Example at Home:
Tanong: "Mas matagal bang natutunaw ang ice cube sa baso ng malamig na tubig o sa baso ng mainit na tubig?"
Planong Pag-explore: Kukuha ng dalawang ice cube na parehong laki. Ilalagay ang isa sa baso ng malamig na tubig at isa sa mainit. O-obserbahan kung alin ang mauna matunaw. Ire-record ang oras.
Example in School / Online:
Tanong: "Alin sa mga halaman sa school garden (may malapad na dahon o maliit na dahon) ang mas maraming tubig na kailangan?"
Planong Pag-explore: (Gagawa ng simpleng eksperimento online sa isang plant simulation game) Pag-a-observe ng virtual plants at pagre-record kung gaano kadalas sila dapat diligan.
Example in the Community / Philippines:
Tanong: "Bakit kaya iba-iba ang hugis at kulay ng mga shells na makikita natin sa beach ng Boracay o sa Palawan?"
Planong Pag-explore: Magkolekta ng mga shells (huwag kukunin ang may buhay na hayop). I-group ang mga ito batay sa kulay, hugis, at texture. Mag-research sa library o sa internet tungkol sa mga uri ng shells.
Key Ideas in Simple Words
Ang pagiging scientist ay nagsisimula sa pagtatanong.
Pumili ng tanong na kayang i-test o i-explore.
Gumawa ng simple at malinaw na plano bago magsimula.
Gamitin ang mga skills na natutunan na: pagmamasid, paghuhula, at pagsukat.
Example 1: The Bouncing Ball
Tanong: "Mas mataas ba ang bounce ng bagong bilyar kumpara sa luma na?"
Hula: "Hula ko, mas mataas ang bounce ng bagong bilyar."
Planong Pag-explore:
1: Kukuha ako ng bagong bola at lumang bola.
2: Ihuhulog ko pareho sila mula sa parehong taas (halimbawa, mula sa aking balikat).
3: O-obserbahan ko kung alin ang mas mataas bumalik. Pwede kong sukatin ang height gamit ang ruler o paghambingin lang.
4: Ire-record ko ang aking observation sa isang notebook.
Example 2: The Plant Detective
Tanong: "Anong epekto kaya ang paglalagay ng halaman malapit sa bintana kumpara sa isang halaman na nasa madilim na sulok?"
Hula: "Hula ko, mas lalago ng maayos ang halaman malapit sa bintana."
Planong Pag-explore:
1: Maghahanap ako ng dalawang maliit na halaman na magkamukha (halimbawa, dalawang succulents).
2: Ilalagay ko ang isa malapit sa bintana at isa sa maliwanag ngunit hindi direktang araw. Ang isa naman sa madilim na sulok.
3: Araw-araw, o-obserbahan ko ang mga halaman sa loob ng isang linggo. Titingnan ko ang kulay ng dahon at kung may bagong tumutubo.
4: Gagamit ako ng ruler para sukatin kung may pagbabago sa taas.
5: Lahat ng nakita ko, isusulat ko sa aking science notebook.
Common Mistake 1: Ang tanong ay masyadong malaki o malabo.
Halimbawa: "Paano gumagana ang mundo?"
Correct Thinking: Dapat specific at simple ang tanong. Baguhin natin: "Paano gumagana ang isang simpleng pulley para buhatin ang mabigat na bagay?"
Common Mistake 2: Hindi naiisip ang lahat ng kailangan bago magsimula.
Halimbawa: Magte-test kung aling paper airplane ang lumilipad nang malayo, pero walang ruler para sukatin.
Correct Thinking: Bago mag-explore, maglista muna ng lahat ng MATERIALS na kailangan (paper, ruler, lapis) at mga STEPS na gagawin. Para hindi ka ma-stuck sa gitna.
P.O.P.C. Plan: Para matandaan ang mga parts ng planong pag-explore.
P - Problema o Tanong (What is your Question?)
O - Observation Prediction (What is your Prediction/Hula?)
P - Plan of Action (What are your Steps?)
C - Check and Record (How will you observe and write down what you see?)
The 5W's: Kapag gumagawa ng tanong, isipin ang What, Why, When, Where, at How. Makakatulong ito para maging specific ang iyong tanong.
Alam mo ba na ang mga great scientists ay nagsimula rin bilang mga curious na bata? Si Galileo Galilei, isang famous scientist, ay nagtaka lang kung bakit pare-parehong bilis nahuhulog ang mga bagay (maliban sa hangin). Mula sa simpleng tanong na iyon, gumawa siya ng mga eksperimento na nagbago sa ating pag-unawa sa gravity at galaw. Ang iyong simpleng tanong tungkol sa iyong laruan ay maaaring magsimula ng isang magandang pagdiskubre!
Paano makakatulong ang skill na ito sa totoong buhay?
Sa Bahay: Kapag nasira ang iyong laruan, maaari mong tanungin, "Ano kaya ang sira?" at gawin ang isang plan para obserbahan at ayusin ito, imbes na magalit kaagad.
Sa Pag-aaral: Kapag may binabasa kang kwento o lesson, mas madali mong maiintindihan kung nagtatanong ka, "Bakit kaya ganoon ang ginawa ng bida?".
Sa Komunidad: Kapag may napansin ka sa iyong paligid, tulad ng bakit madalas umulan ngayon o bakit maraming ibon sa isang puno, ang pagtatanong at pagpa-plano ng pag-explore (tulad ng pagmamasid araw-araw) ay magtuturo sa iyo ng bagong kaalaman.
Ngayon, alam mo na na:
Ang unang hakbang sa pagiging scientist ay ang pagtatanong ng science question.
Kailangan mong gumawa ng planong pag-explore na may tanong, hula, at mga steps na gagawin.
Pwede mong gamitin ang lahat ng skills na natutunan mo (pag-observe, pag-classify, pag-predict, at pagsukat) sa iyong exploration.
Ang pagtatanong ay nakakatulong hindi lang sa science, kundi sa pag-solve ng mga problema sa araw-araw.
Ano ang magagawa mo gamit ang lesson na ito sa totoong buhay?
Pwede ka na ngayong mag-plano ng sarili mong mini science exploration sa bahay. Pumili ng isang bagay na curious ka, gumawa ng tanong, at sundan ang P.O.P.C. plan!
Pwede mo nang mas maayos na i-explain sa magulang o kapatid kung bakit ka nagte-test ng isang bagay. Sabihin mo, "Nag-e-explore ako bilang scientist para masagot ang tanong ko!"
Kapag nakakita ka ng isang interesting na bagay sa TV o sa internet, pwede mo nang isipin, "Ano kaya ang science question na pwedeng gawin tungkol dito?"
No Comments Yet