-thumb.png)
Chapter 2: Ang Science Process Skills: Paano Mag-Explore?
Chapter 2: Ang Science Process Skills: Paano Mag-Explore?
At the end of this lesson, you are expected to:
Maiba ang pagkakaiba ng observation (pag-observe), prediction (pag-pre-predict o hula), at inference (pag-hinuha).
Makagawa ng tamang prediction tungkol sa mangyayari sa isang bagay o sitwasyon batay sa mga naobserbahang katangian nito.
Makagawa ng tamang inference para ma-explain kung bakit nangyari ang isang bagay, gamit ang mga nakita o naobserbahan.
Take a moment to think about this: May nagtatago sa likod ko ng isang bagay. Binigyan kita ng isang clue: Malamig ito at tumutunog kapag kinainog. Ano ang hula mo? Bakit mo nahulaan iyon? I-record mo ang sagot mo sa isip. Tignan natin sa lesson kung tama ang iyong proseso ng pag-iisip!
Si Ben ay naglalaro sa labas. Nakita niya ang kalangitan na puno ng madidilim na ulap at narinig niya ang malakas na kulog. Ano kaya ang mangyayari? naisip niya. "Huhulaan ko, uulan!" sabi niya sa sarili. Pagkatapos ng ilang minuto, biglang bumuhos ang malakas na ulan. "Aha! Tama ang hula ko!" masayang sabi ni Ben. "Ang dahilan kung bakit ako naghula ng ulan ay dahil nakita ko ang madilim na ulap at narinig ko ang kulog. 'Yun ang ebidensya ko."
Sa story na ito, ginamit ni Ben ang dalawang mahalagang Science Process Skills: ang pag-pre-predict (prediction) at ang pag-hinuha (inference). Pag-aralan natin kung ano ang mga ito!
What is it? Bilang isang scientist, hindi lang tayo nag-o-observe. Ginagamit natin ang ating mga observations para mag-isip nang mas malalim. Dalawa sa mga pinakamahalagang skills para dito ay ang Prediction at Inference.
How do they work?
Observation (Pag-observe): Ito ang unang hakbang. Ito ang mga bagay na nakikita, naririnig, naamoy, nalalasahan, o nahahawakan mo. Halimbawa: "Ang bato ay mabigat at magaspang."
Prediction (Pag-pre-predict / Hula): Ito ang iyong hula tungkol sa mangyayari sa hinaharap batay sa iyong observations. Parang fortune teller ka, pero may basehan ang hula mo! Gumagamit ka ng salitang "Magiging..." o "Mangyayari ang...".
Halimbawa: (Batay sa observation na "Ang sponge ay magaan at maraming butas") Prediction: "Hula ko, lulutang ang sponge kapag inilagay sa tubig."
Inference (Pag-hinuha): Ito ang iyong paliwanag o dahilan kung bakit nangyari ang isang bagay, batay din sa iyong observations. Ito ay ang "kasi" ng nangyari.
Halimbawa: (Pagkatapos ilagay sa tubig at lumutang ang sponge) Inference: "Nangyari ito dahil (o kasi) ang sponge ay magaan at puno ng hangin sa loob ng mga maliit na butas nito."
Important parts you need to remember:
Parehong prediction at inference ay naka-base sa ebidensya o observations.
Prediction = Hula sa future (ano ang mangyayari).
Inference = Paliwanag sa past o present (bakit ito nangyari o ganito).
Example at home:
Situation: Nakita mo na ubos na ang dog food sa plato ni Bantay at naririnig mo siyang umuungal.
Observation: Ubos na ang pagkain. Umuungal ang aso.
Prediction: "Hula ko, lalapit si Bantay sa'kin at titingin sa akin ng malungkot para humingi ng pagkain."
Inference: "Umuungal si Bantay dahil gutom na siya."
Example in school / online:
Situation: Nakita mo ang iyong kaklase na dala-dala ang bola at pumunta sa school field kasama ang iba pang mga bata.
Observation: May dala silang bola at pumunta sa field.
Prediction: "Hula ko, maglalaro sila ng soccer o volleyball."
Inference: "Pumunta sila sa field dahil doon sila puwedeng maglaro nang malaya."
Example in the community / Philippines:
Situation: Habang nasa jeepney, napansin mo na bumagal ang takbo at sunod-sunod na ang busina ng mga sasakyan sa harap.
Observation: Bumagal ang traffic. Maraming bumubusina.
Prediction: "Hula ko, magkaka-traffic jam at mahuhuli tayo."
Inference: "Bumagal ang takbo dahil siguro may aksidente sa harapan o sobrang dami ng sasakyan."
Key Ideas in Simple Words
Observation ay ang mga facts na nakikita at nararamdaman mo. Ito ang umpisa ng lahat.
Prediction ay ang iyong smart guess tungkol sa mangyayari pa lang. Parang preview ng pelikula!
Inference ay ang iyong smart reason kung bakit nangyari ang isang bagay. Ito ang paliwanag sa likod ng eksena.
Pareho silang hindi basta hula lang. May basehan sila sa mga naobserbahan mo.
Example 1: The Sinking Stone
Situation: May hawak kang maliit na bato at isang basong puno ng tubig.
Step 1: Observation: "Ang bato ay mabigat at solid. Hinawakan ko, ang texture ay magaspang."
Step 2: Prediction (Before the test): "Batay sa aking observation na mabigat at solid ito, hula ko, lulubog ang bato kapag inihulog ko sa tubig."
Step 3: Test it! Ihulog ang bato sa tubig. Ano ang nangyari? Lumubog nga.
Step 4: Inference (After the test): "Lumubog ang bato dahil ito ay mas mabigat kaysa sa tubig na pinalitan nito. Ang 'dahil' na ito ay batay sa aking observation na mabigat ito."
Example 2: The Growing Plant
Situation: Nakatanim ka ng munggo sa dalawang paso. Ang Paso A ay inilagay mo sa may bintana. Ang Paso B ay inilagay mo sa loob ng maitim na cabinet.
Step 1: Initial Observations: Parehong bagong tanim, parehong binigyan ng tubig.
Step 2: Prediction: "Batay sa alam kong kailangan ng halaman ang araw, hula ko, mas lalago ng maayos at magiging berde ang halaman sa Paso A (sa bintana). Ang halaman sa Paso B (sa cabinet) ay mahina ang laki at hindi masyadong berde."
Step 3: Test it! Obserbahan mo sila sa loob ng isang linggo.
Step 4: New Observations (After one week): Ang Paso A ay may malusog at berdeng halaman. Ang Paso B ay may mahina, maputla, at mahabang halaman.
Step 5: Inference: "Ang halaman sa Paso A ay lumago ng maayos dahil nakuha nito ang sikat ng araw na kailangan nito para mag-photosynthesis. Ang halaman sa Paso B ay mahina dahil walang sikat ng araw sa loob ng cabinet."
Common Mistake 1: Maraming estudyante ang nag-iisip na ang prediction ay parang ordinaryong hula sa lotto o guessing game, na walang basehan.
Correct Thinking: Ang prediction sa science ay hindi basta hula. Ito ay educated guess. May basehan ito sa iyong mga nakita at alam na (observations at prior knowledge). Kailangan mong masabi kung bakit mo nahulaan iyon.
Common Mistake 2: Nalilito ang ilang estudyante sa prediction at inference. Iniisip nila na pareho lang ito.
Correct Thinking: Isipin mo ang timeline. Ang prediction ay para sa future (mangyayari pa lang). Ang inference ay para sa past o present (nangyari na o nangyayari ngayon). Gamitin ang mga guide words:
Prediction: "Hula ko...", "Magiging...", "Mangyayari ang..."
Inference: "Nangyari ito dahil...", "Ito ay kasi...", "Ang dahilan ay..."
OBserve - PRedict - INfer: Gawing acronym ang OB-PR-IN. Una ang OBservation, sunod ang PRediction para sa future, tapos ang INference para sa reason.
Prediction is a Preview: Isipin mo na ang prediction ay parang preview o trailer ng isang pelikula. Pinapakita nito ang maaaring mangyari.
Inference is the "Inside Story": Ang inference naman ay parang "behind the scenes" o "inside story" ng isang pangyayari. Ipinapaliwanag nito ang dahilan.
Alam mo ba na ang mga weather forecasters sa PAGASA ay mga expert sa paggawa ng predictions? Ginagamit nila ang mga observation mula sa satellites, weather balloons, at radar (parang super powerful na senses nila) para hulaan kung saan tatama ang bagyo, kung uulan ba, o kung magiging mainit ang panahon. Hindi ito perfect, pero dahil may basehan ito sa science, mas tama ang kanilang mga hula kaysa sa ordinaryong paghula-hula lang!
Paano makakatulong ang lesson na ito sa totoong buhay?
Sa Bahay: Kapag nakita mong umuusok ang kawali, maiisip mong (prediction) masusunog ang niluluto at (inference) nangyari ito dahil nakalimutan mong hinaan ang apoy. Makakaiwas ka sa sunog!
Sa Pag-aaral: Kapag nahihirapan ka sa isang math problem, maaari mong i-observe kung saan ka nagkamali, hulaan (predict) kung anong tamang formula ang gagamitin, at ipaliwanag (infer) kung bakit iyon ang tamang sagot.
Sa Paglalaro o Sports: Sa larong basketball, kapag nakita mong tumatalon na ang kalaban para mag-shoot (observation), mahuhulaan mo (prediction) na kailangan mong tumalon para mag-block. Matututo kang mag-anticipate ng galaw.
Ang observation ay ang mga facts o ebidensya na nakikita at nararamdaman mo.
Ang prediction ay ang iyong smart guess o hula tungkol sa mangyayari pa lang, batay sa iyong observations.
Ang inference ay ang iyong smart reason o paliwanag kung bakit nangyari ang isang bagay, batay din sa observations.
Parehong prediction at inference ay nangangailangan ng ebidensya. Hindi sila basta hula lang.
Ano ang Magagawa Mo Gamit ang Lesson na Ito sa Totoong Buhay? Ngayon, puwede mo nang gamitin ang iyong observation skills hindi lang para idescribe, kundi para mag-isip nang mas malalim.
Puwede mo nang hulaan ng may basehan ang mangyayari. Halimbawa, kapag nakita mong nag-aaral nang mabuti ang kapatid mo, masasabi mong, "Hula ko, mataas ang makukuha niyang grade sa test dahil nakita kong nag-aaral siya."
Puwede mo nang ipaliwanag ang mga pangyayari sa paligid mo. Halimbawa, kapag basa ang sahig sa cr, masasabi mong, "Basang-basa ang sahig dahil siguro may naghugas dito kanina o may tumapon ng tubig." Ito ang paraan ng pag-iisip ng isang tunay na scientist!
No Comments Yet